Humsterland

Niehove en Humsterland
Archeologische vondsten tonen aan dat de geschiedenis van Niehove ongeveer tweehonderd jaar voor onze jaartelling begint. In die tijd maakte het dorp en zijn omgeving deel uit van een waddengebied dat bij vloed nog regelmatig overstroomde. Het land was vruchtbaar en in de tijden dat de zee zich rustig hield, vestigden zich hier de eerste boeren. Zij bouwden hun boerderijen op woonheuvels, die zij kunstmatig met plaggen, mest en huisvuil verhoogden. Zo ontstonden de wierden in dit waddengebied.
Rond het jaar 800 vormde een zee-inbraak de Lauwerszee. Het Humsterland lag redelijk hoog en bleef bewoond. De hoogste en voornaamste wierde in dit gebied was Suxwort (= Zuidwierde), het tegenwoordige Niehove. Het was toendertijd de hoofdplaats van een heus waddeneiland.
Rond het jaar 1200 nam het aantal stormvloeden toe. Om hun boerderijen te beschermen legden de boeren een ringdijk rond Humsterland. Daarmee werd het eilandkarakter van Humsterland nog versterkt.
Vanaf 1500 verbond men Humsterland door dijken met het vasteland. De monniken van het Cisterciënzerklooster van Aduard hebben een grote rol gespeeld bij de indijking van het gebied.

Het Christendom in Humsterland
Het Humsterland heeft een belangrijke rol gespeeld bij de kerstening van het wierdengebied. De overgang van het heidendom naar het christendom verliep er niet zonder strijd. In 754 werd Bonifatius bij Dokkum vermoord door “een roversbende afkomstig uit het gebied ten oosten van de Lauwers”. Het ging hier om lieden afkomstig uit Humsterland.
De opvolger van Bonifatius, Willehad, leek het al niet beter te vergaan. Hij bereikte rond 777 wel Suxwort, de hoofdplaats van Humsterland, maar kon er maar ternauwernood aan de dood ontsnappen. Toen hij de plaatselijke bevolking probeerde over te halen om hun heidense gebruiken op te geven ontstak men in woede. Men eiste zijn leven. Enkelen wilden de beslissing echter aan de goden overlaten. Daartoe wierp men het lot over zijn leven. Dit bleek hem gunstig gezind. Willehad trok daarna snel verder naar veiliger oorden.

Uiteindelijk slaagde Liudger er wel in deze streek te kerstenen. Humsterland maakte vanaf het jaar 804 deel uit van het bisdom Munster, dat Liudger stichtte in Westfalen. Dit bisdom had de macht over alle Friese gouwen, waartoe toen ook de Groninger Ommelanden behoorden. De stad Groningen viel onder het gezag van de bisschop van Utrecht. Dit is een van de oorzaken van de eeuwenlange strijd tussen de stad Groningen en de Ommelanden.
Als gevolg van de kerstening ruimt men in de wierdendorpen de heidense heiligdommen op. Daarvoor in de plaats lieten de predikers eenvoudige houten kerkjes bouwen midden op de voornaamste wierden. Men neemt aan dat Liudger het eerste houten kerkje van Humsterland bouwde in Suxwort, het latere Niehove, de toenmalige hoofdplaats.

Niehove en Oldehove, zetel van de proost van Humsterland
Suxwort (=Zuidwierde), het huidige Niehove, was de oorspronkelijke hoofdplaats van Humsterland. Het dorp bestaat al vanaf 200 jaar voor de jaartelling. Oldehove is niet op een wierde gebouwd maar op een kleirug. Het ontstond als dorp pas nadat de eerste ringbedijking rondom Humsterland was aangelegd (± 1200 na Chr.). De plaats waar men het dorp stichtte stond aanvankelijk bekend onder de naam Hummerze. Waarschijnlijk gaat het hier om een oude vergaderplaats (de Oude Hof) waar de dorpsoudsten van de Humsterlander wierdendorpen vanouds bijeen kwamen om te vergaderen en recht te spreken.
Vanaf de kerstening rond het jaar 800 tot de tijd van de eerste bedijkingen zetelde de proost van Humsterland in Suxwort. Rond 1200 werd Hummerze (het latere Oldehove) de vaste zetel van de proost. De proost van Humsterland was een machtig man. Hij heerste in opdracht van de bisschop van Munster als kerkelijk en wereldlijk heer over zowel Humsterland, Langewold en Vredewold (het huidige Westerkwartier) als over Achtkarspelen. Uit oorkonden blijkt dat in veertiende eeuw de proost weer in Suxwort woonde. Naast de Oude Hof richtte men toen ook in Suxwort een rechtsstoel in, de Nieuwe Hof of “Nyehove”. De proost van Humsterland woonde in Niehove op de Ipkemaheerd. Vanaf het einde van de 14e eeuw staan de dorpen Hummerze en Suxwort bekend als Oldehove en Niehove.